Wentylacja pożarowa – jak działa system wentylacji pożarowej w budynkach?

Wentylacja pożarowa to jeden z kluczowych elementów ochrony przeciwpożarowej budynków. Jej zadaniem jest kontrola dymu i ciepła, ograniczenie rozprzestrzeniania się pożaru oraz zapewnienie bezpiecznej ewakuacji ludzi. W praktyce system wentylacji pożarowej decyduje o tym, czy drogi ewakuacyjne pozostaną przejezdne i czy akcja ratowniczo-gaśnicza będzie możliwa bez dodatkowego zagrożenia dla ratowników.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest wentylacja pożarowa, jak działa, z jakich elementów się składa oraz gdzie i jak należy ją projektować zgodnie z przepisami.

Czym jest wentylacja pożarowa i jakie ma znaczenie?

Wentylacja pożarowa to zespół urządzeń i instalacji, których celem jest usuwanie dymu, gorących gazów i ciepła powstających podczas pożaru. System ten może działać jako wentylacja oddymiająca lub jako system zapobiegania zadymieniu, w zależności od funkcji i rodzaju budynku.

Podczas pożaru to nie ogień, lecz dym i toksyczne gazy stanowią największe zagrożenie dla ludzi. Wentylacja pożarowa ogranicza zadymienie, poprawia widoczność na drogach ewakuacyjnych i zmniejsza ryzyko rozprzestrzeniania się ognia na kolejne strefy pożarowe.

Jak działa wentylacja pożarowa?

Działanie wentylacji pożarowej opiera się na kontrolowanym przepływie powietrza, który umożliwia odprowadzenie dymu i ciepła poza budynek. System uruchamia się automatycznie po wykryciu pożaru lub ręcznie, zgodnie z przyjętym scenariuszem pożarowym.

Najczęściej działanie wentylacji pożarowej obejmuje:

• otwarcie klap dymowych lub okien oddymiających,
• uruchomienie wentylatorów oddymiających,
• zamknięcie klap odcinających i przegród przeciwpożarowych,
• wytworzenie odpowiednich różnic ciśnienia między strefami.

Prawidłowo zaprojektowana wentylacja oddymiająca pozwala usuwać dym i ciepło, zapobiegać zadymieniu klatek schodowych oraz utrzymać drogi ewakuacyjne w stanie umożliwiającym bezpieczne opuszczenie budynku.

System wentylacji pożarowej – podstawowe elementy

System wentylacji pożarowej składa się z wielu współpracujących ze sobą elementów. Każdy z nich pełni określoną funkcję i musi spełniać wymagania ppoż.

Do podstawowych elementów należą:

• wentylatory oddymiające i wentylatory strumieniowe,
• klapy oddymiające i klapy przeciwpożarowe,
• przewody i kanały wentylacyjne odporne na wysoką temperaturę,
• centrale sterujące i zasilające,
• czujki dymu i temperatury,
• urządzenia do różnicowania ciśnienia.

Sprawne działanie systemu zależy nie tylko od jakości urządzeń, ale również od poprawnej instalacji wentylacji pożarowej i zgodności z projektem.

Podział systemów wentylacji pożarowej

W zależności od funkcji i sposobu działania wyróżnia się kilka typów systemów wentylacji pożarowej.

Wentylacja oddymiająca grawitacyjna

Wykorzystuje naturalny przepływ powietrza i różnice gęstości gorących gazów. Stosowana głównie w klatkach schodowych i obiektach o mniejszej kubaturze.

Wentylacja oddymiająca mechaniczna

Opiera się na pracy wentylatorów oddymiających, które aktywnie usuwają dym i ciepło. Rozwiązanie często stosowane w garażach podziemnych, obiektach handlowych i budynkach użyteczności publicznej.

System różnicowania ciśnień

System zapobiegania zadymieniu, którego zadaniem jest utrzymanie nadciśnienia w chronionych strefach, takich jak klatka schodowa. Dzięki temu dym nie przedostaje się do dróg ewakuacyjnych.

Wentylacja strumieniowa

Stosowana głównie w garażach. Wentylatory strumieniowe wymuszają przepływ powietrza i kierują dym w stronę punktów wyciągowych.

Wentylacja pożarowa w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej

Wentylacja pożarowa w budynkach mieszkalnych ma najczęściej na celu ochronę klatek schodowych oraz zapobieganie zadymieniu dróg ewakuacyjnych. Stosuje się tu wentylację oddymiającą lub system różnicowania ciśnień.

W budynkach użyteczności publicznej i obiektach komercyjnych systemy wentylacji pożarowej są bardziej rozbudowane. Obejmują wiele stref, często z indywidualnymi scenariuszami działania, zależnymi od powierzchni strefy pożarowej i przeznaczenia obiektu.

Wentylacja pożarowa w garażach

Garaże podziemne wymagają szczególnej ochrony. Wentylacja pożarowa stosowana w garażach służy do usuwania dymu i gorących gazów oraz do oczyszczania przestrzeni z produktów spalania. Najczęściej wykorzystuje się wentylację mechaniczną lub wentylację strumieniową, która skutecznie kontroluje rozprzestrzenianie się dymu.

Projektowanie systemu wentylacji pożarowej

Aby wentylacja pożarowa działała skutecznie, musi być prawidłowo zaprojektowana. Projekt wentylacji powinien uwzględniać:

• funkcję i wysokość budynku,
• drogi ewakuacyjne i klatki schodowe,
• powierzchnię strefy pożarowej,
• wymagany przepływ powietrza i różnice ciśnienia,
• obowiązujące przepisy i normy.

Projektowanie odbywa się zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, w tym rozporządzeniem z dnia 12 kwietnia 2002 r., oraz przepisami ochrony przeciwpożarowej.

Instalacja i skuteczność działania wentylacji pożarowej

Sama instalacja wentylacji pożarowej musi być wykonana zgodnie z projektem i dokumentacją techniczną. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• szczelność przewodów oddymiających,
• odporność elementów na wysoką temperaturę,
• poprawne rozmieszczenie wentylatorów i klap,
• integrację z innymi systemami ppoż.

Skuteczność działania wentylacji pożarowej zależy również od regularnych przeglądów, testów oraz konserwacji całego systemu.

Dlaczego wentylacja pożarowa jest tak ważna?

Wentylacja pożarowa chroni życie, zdrowie i mienie. Ogranicza rozprzestrzenianie się dymu, poprawia warunki ewakuacji i umożliwia sprawną akcję gaśniczą. W wielu obiektach jest nie tylko zaleceniem, ale obowiązkowym elementem systemu przeciwpożarowego.

Prawidłowo zaprojektowany i utrzymany system wentylacji pożarowej znacząco zwiększa poziom bezpieczeństwa budynku i spełnienie wymagań przepisów ppoż.